Indian Evidence Act, 1872
рднाрд░рддीрдп рди्рдпाрдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों (рдк्рд░рдоाрдгों) рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдФрд░ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХो рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рдХाрдиूрди рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдпрд╣ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдХौрди-рдХौрди рд╕े рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╣ैं, рдФрд░ рд╡े рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдХैрд╕े рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдП рдЬाрдиे рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рди्рдпाрдпिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖, рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдиा рд╣ै।
рднाрд░рддीрдп рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा
рднाрд░рддीрдп рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рдХुрд▓ 11 рдЕрдз्рдпाрдп рдФрд░ 167 рдзाрд░ाрдПं рд╣ैं। рдЗрд╕े рддीрди рднाрдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै:
рднाрдЧ 1: рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдХा рд╕ाрдоाрди्рдп рдЖрдзाрд░ (рдзाрд░ा 1 рд╕े 4)
рдпрд╣ рднाрдЧ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдкрд╣рд▓ुрдУं рдкрд░ рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ै:
- рдзाрд░ा 1: рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рджाрдпрд░ा (рдпрд╣ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдкूрд░े рднाрд░рдд рдкрд░ рд▓ाрдЧू рд╣ै, рд╕िрд╡ाрдп рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рдоाрдорд▓ों рдоें)।
- рдзाрд░ा 3: рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा (рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдоें рдоौрдЦिрдХ рдФрд░ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬी рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдЖрддे рд╣ैं)।
- рдзाрд░ा 4: рдХाрдиूрдиी рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПं, рдЬैрд╕े "рд╕िрдж्рдз", "рдЕрд╕िрдж्рдз" рдФрд░ "рд╕ंрджिрдЧ्рдз"।
рднाрдЧ 2: рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдХा рд╕ंрдмंрдз (рдзाрд░ा 5 рд╕े 55)
рдпрд╣ рднाрдЧ рдпрд╣ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдХौрди-рд╕े рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं:
- рдзाрд░ा 5: рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рддрде्рдпों рдХो рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।
- рдзाрд░ा 6 рд╕े 11: рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдЬрди्рдп рд╕ाрдХ्рд╖्рдп (Res Gestae)।
- рдзाрд░ा 17 рд╕े 31: рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдФрд░ рдЕंрдЧीрдХाрд░ (Admission and Confession)।
- рдзाрд░ा 45: рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рд╕ाрдХ्рд╖्рдп (Expert Evidence)।
- рдзाрд░ा 52 рд╕े 55: рдЪрд░िрдд्рд░ рд╕ाрдХ्рд╖्рдп (Character Evidence)।
рднाрдЧ 3: рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рдФрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрддि (рдзाрд░ा 56 рд╕े 167)
рдпрд╣ рднाрдЧ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдХी рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдФрд░ рдЙрдирдХे рдоूрд▓्рдпांрдХрди рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै:
- рдзाрд░ा 56 рд╕े 58: рддрде्рдпों рдХा рди्рдпाрдпिрдХ рд╕ंрдЬ्рдЮाрди (Judicial Notice)।
- рдзाрд░ा 59 рдФрд░ 60: рдоौрдЦिрдХ рд╕ाрдХ्рд╖्рдп।
- рдзाрд░ा 61 рд╕े 90: рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬी рд╕ाрдХ्рд╖्рдп।
- рдзाрд░ा 101 рд╕े 114-A: рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдХा рднाрд░ (Burden of Proof)।
- рдзाрд░ा 123 рд╕े 132: рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕ाрдХ्рд╖्рдп।
- рдзाрд░ा 135 рд╕े 167: рдЧрд╡ाрд╣ों рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЙрдирдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди।
рднाрд░рддीрдп рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПं
- рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा: рдоौрдЦिрдХ, рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬी рдФрд░ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдЬрди्рдп рд╕ाрдХ्рд╖्рдп।
- рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХрддा: рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
- рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдХा рднाрд░: рдпрд╣ рддрдп рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ рдкрдХ्рд╖ рдХो рдЕрдкрдиे рджाрд╡े рдХो рд╕ाрдмिрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।
- рдЧोрдкрдиीрдпрддा рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░: рдХुрдЫ рд╕ाрдХ्рд╖्рдп, рдЬैрд╕े рд╕рд░рдХाрд░ी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдпा рд╡рдХीрд▓-рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рд╕ंрдЪाрд░, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
- рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдФрд░ рдЕंрдЧीрдХाрд░: рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХो рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдпрджि рд╡рд╣ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдФрд░ рд╕्рд╡ैрдЪ्рдЫिрдХ рд╣ो।
рднाрд░рддीрдп рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХा рдорд╣рдд्рд╡
- рди्рдпाрдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рд╣ोрдиा: рдЕрдзिрдиिрдпрдо рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ेрдЧा।
- рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा: рдпрд╣ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдХो рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рджेрддा рд╣ै।
- рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдХा рд╕ंрддुрд▓рди: рдпрд╣ рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै।
рднाрд░рддीрдп рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рди्рдпाрдпाрд▓рдпीрди рдиिрд░्рдгрдп
- State of U.P. v. Deoman Upadhyaya (1960): рдЕंрдЧीрдХाрд░ рдФрд░ рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХрддा рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд।
- R v. Teper (1952): рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдЬрди्рдп рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдХी рдоाрди्рдпрддा।
- Selvi v. State of Karnataka (2010): рдиाрд░्рдХो-рдЕрдиाрд▓िрд╕िрд╕ рдФрд░ рдкॉрд▓ीрдЧ्рд░ाрдл рдЯेрд╕्рдЯ рдХो рдЖрдд्рдо-рдЕрднिрд╢ंрд╕ा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ (Right Against Self-Incrimination) рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдоाрдиा рдЧрдпा।
рдпрджि рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдзाрд░ा рдпा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдкрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдЪाрд╣िрдП, рддो рдХृрдкрдпा рдмрддाрдПं।